English (United Kingdom)
  • Home
  • Zoeken in het archief
  • Verder lezen
  • Colofon
  • Contact
Tekstgrootteminplus
 
'Vluchtelingen' van Martin Monnickendam, 1936
Collectie Joods Historisch Museum, Amsterdam

Historisch kader

  • Het Auswärtige Amt
  • Migratie en vervolging

Achtergrond

  • De Jodenvervolging in Nederland
  • Vluchtelingen in Nederland
  • De migratie van Duitse Joden
  • Nederlands vreemdelingenbeleid
  • De opvang van Duitse Joden

Dossiers

  • Het AA en de Endlösung
  • De Conferentie van Évian
  • Discussie over vluchtelingen
  • Duitse wetenschappers in Exil
  • De 'Feldscher-Aktion'
  • Hoop op terugkeer?
  • De Kristallnacht
  • Nederlands-Duitse samenwerking
  • Nederlands protest
  • Oostenrijkse joden na Anschluss
  • Zweden als Schutzmacht
Het leven van joodse vluchtelingen in Nederland

De Duits-joodse vluchtelingen die naar Nederland kwamen, vormden geen homogene groep. Zij waren afkomstig uit zowel Duitsland als Oost-Europa, behoorden tot diverse klassen, oefenden zeer verschillende beroepen uit en konden liberaal dan wel orthodox zijn. Voor velen van hen was het leven in Nederland niet eenvoudig. Ze waren in Nederland lang niet door iedereen graag gezien en het kwam regelmatig voor dat zij tot armoede vervielen en afhankelijk werden van liefdadigheidsinstellingen. Door Nederlandse joden werden zij nogal eens gezien als arrogant en vreemd. Zo zouden zij luid spreken en ook andere slechte manieren ten toon spreiden. Duitse joden die in hun eigen levensonderhoud konden voorzien werd het kwalijk genomen dat zij in relatieve welvaart leefden, terwijl de Nederlandse hulporganisaties met moeite geld inzamelden voor hen die ondersteuning nodig hadden.

 

Het merendeel van de vluchtelingen vestigde zich in de grote steden van Noord- en Zuid Holland. Bepaalde wijken (b.v. Amsterdam-Zuid) ontwikkelden zich tot bekende vluchtelingenenclaves. Vele immigranten namen actief deel aan het economische leven, bijvoorbeeld de textiel-, mode en film-industrie. Veel vluchtelingen zochten elkaar op, terwijl de in Nederland alom aanwezige exil-cultuur (cabaret, literatuur, film) het gevoel kon versterken nog ‘half’ in Duitsland te wonen. Van de tegen de 35.000 Duits-joodse vluchtelingen die tussen 1933 en 1939 al dan niet tijdelijk naar Nederland kwamen, bevonden zich er waarschijnlijk nog tegen de 15.000 in Nederland ten tijde van de Duitse inval.

 

Bekendmaking 2 juli 1940

Bekendmaking, klik op afbeelding voor volledig affiche (NIOD 103103)

  • B. Moore, Slachtoffers en overlevenden. De nazi-vervolging van de joden in Nederland (Amsterdam 1998).
  • J.C.H. Blom e.a., Geschiedenis van de Joden in Nederland (Amsterdam 1995).
  • V. Schmidinger en W. Schoeller, Transit Amsterdam. Deutsche Künstler im Exil 1933-1945 (München 2007).
  • J. Volker en A. van der Voort, Annet: Anne Frank war nicht allein. Lebensgeschichten deutscher Juden in den Niederlanden, (Berlin/Bonn 1988) 7-10.
  • K. Zaich, "Ich bitte dringend um ein Happyend." Deutsche Bühnenkünstler im niederländischen Exil 1933-1945 (Frankfurt a. M. 2001).
Hebreeuwse vertaling
 

Instanties

  • Abteilung D
  • Auslandorganisation der NSDAP
  • Het Duitse Gezantschap
  • Gestapo
  • Gruppe Inland II
  • Reichssicherheits-Hauptamt
  • Rijkscommissariaat
  • Schutzstaffel (SS)
  • Sicherheitsdienst (SD)
  • Sicherheitspolizei

Personen

  • Johan Albarda
  • Otto Bene
  • Graf von Zech-Burkersroda
  • Hendrikus Colijn
  • Adolf Eichmann
  • Carel Goseling
  • Franz Rademacher
  • Josef van Schaik
  • Eberhard von Thadden
  • Horst Wagner