De komst van de eerste vluchtelingen in 1933 had onmiskenbaar gevolgen voor de joodse gemeenschap in Nederland. Nederlandse joden voelden zich verplicht hun geloofsgenoten financieel en materieel te steunen. Maar men stelde ook de vraag hoe ver deze steun moest gaan. Ging het om tijdelijke steunmaatregelen of diende er op aangedrongen te worden de Nederlandse immigratieregels structureel te versoepelen? Bestond het gevaar dat de komst van joodse vluchtelingen de positie van de Nederlandse joden zou aantasten en aanleiding zou geven tot een toename van het antisemitisme?

Jongens en meisjes (Duits-joodse vluchtelingen) die verbleven op het Hof van Moerkerken in Mijnsheerenland in de periode 1939-1940 (Collectie Joods Historisch Museum, Amsterdam)

Om hoe dan ook steun te kunnen verlenen aan onbemiddelde joodse vluchtelingen werden in maart 1933 het Comité voor Bijzondere Joodse Belangen (CBJB), met als onderafdeling het Comité voor Joodse Vluchtelingen (CJV) opgericht. Terwijl deze organisaties probeerden geld in te zamelen, werd er tegelijkertijd naar gestreefd het aantal vluchtelingen dat zich in Nederland wilde vestigen beperkt te houden. Aldus werd het beleid van de Nederlandse regering op twee niveaus gevolgd: particuliere liefdadigheidsinstellingen waren verantwoordelijk voor de opvang van de vluchtelingen en Nederland diende als doorgangsland - en niet als vestigingsland - beschouwd te worden. Er wordt geschat dat de CBJB en de CJV tussen 1933 en 1940 zes miljoen gulden inzamelden.

• D. Michman, ‘The committee for Jewish Refugees in Holland 1933-1940’, Yad Vashem Studies XIV (1981) 205-232.
• B. Moore, Slachtoffers en overlevenden. De nazi-vervolging van de joden in Nederland (Amsterdam 1998).
• J.C.H. Blom e.a., Geschiedenis van de Joden in Nederland (Amsterdam 1995).